Avanos’a 5 km, Paşabağları’na 1 km uzaklıktaki Zelve, Aktepe’nin dik ve kuzey yamaçlarında kurulmuştur. Üç vadiden olaşan Zelve Ören Yeri, peribacalarının en yoğun olduğu yerdir. Vadideki peribacaları sivri uçlu ve geniş gövdelidir.

Zelve, özellikle IX. ve XIII. yüzyılda Hıristiyanların önemli yerleşim ve dini merkezlerinden biri olmuş; aynı zamanda rahiplere ilk dini seminerler de bu yörede verilmiştir.

Peribacaları diyarı Kapadokya’da eski mi eski, şirin mi şirin sessiz, sakin kasabadır. Eski adı Sinasos olarak bilinen günümüz Mustafapaşası. Bir zamanlar henüz köy olduğu yıllarda Rumlarla Türklerin bir arada yaşadığı yıllarda bu kasabada kilisenin çan sesleri ve cami minaresinden yükselen ezan sesleri birbirine karışmıştır. 1924 yılında yapılmış olan nüfus değişimine (mübadele) kadar ortadoks Hıristiyanlarının barındığı Mustafapaşa tipik bir müze kenti görünümündedir. Ancak bu kasabada Hıristiyan ve Selçuk ayapı işçiliğinin özgün örneklerini görmek mümkündür. Tarihi evlerin günümüzde de korumaya devam eden, Golgoli adı verilen büyük bir tepenin eteğinde kurulu kasabanın meydanına girdiğinizde ilk göze çarpan 1892 bir rum tarafından inşa edilmiş Otel Sinasos ve biraz ilerisinde kapı taşları inci gibi işlenmiş halı sayış mağazası olarak kullanılan ve faaliyette olan Şakir Paşa Medresesi dikkat çekmektedir. 1981 yılından beri turizm merkezi olarak ilan edilmiş Mustafapaşa’da Kültür bakanlığı’nın koruması altına alınmış geçmişin nostaljik anılarıyla iç içe dolu, hemen her biri bir asırlık olan 93 ev vardır. Misafirperver Mustafapaşalılar yerli ve yabancı turistlere hiç çekinmeden kapılarını açarlar. Kapadokya’ya yolunuz düşerse Mustafapaşa (SİNASOS)’a uğramayı unutmayınız.

Peribacaları diyarı Kapadokya’da Ürgüp’e 5 km, İl merkezi Nevşehir’e 25 km. uzaklıkta eski mi eski, şirin mi şirin, sessiz, sakin bir kasaba. Kuruluş tarihi kesinlikle bilinmemesine rağmen kasaba merkezindeki ve çevresindeki kilise, cami, manastır ve medreselerden anlaşıldığuı üzere çok eski bir tarihe dayanmaktadır.

Mustafapaşa Kasabasının eski adı “Sinasos” tur. Kasaba, doğuda Rafes ve batıda Elevres dağlan zincirinin arasında ve Kapadokya’ya özgü tüf tabakalarından oluşmuş Golgoli Tepesi’nin eteğine konumlanmıştır.

Sinasos olarak bilinen kasaba, 1294 mübadelesinden sonra Köy İhtiyar heyeti kararıyla “MUSTAFAPAŞA” ismini almış olup, 1966 yılında belediye teşkilatı kurulmuştur.

Kasabanın 2000 yılı son nüfus sayımına göre 2000 nüfusu mevcuttur. Kasaba kentsel sit, derecelendirilmiş sit, eğitim ve iş dolayısıyla 3500 – 4000 nüfus göç vermiştir, kasabada 510 konut mevcut olup konut sayısı yetersizliğinden ilçemiz Ürgüp’e kiracı olarak göç vermektedir. Konut sorunu için ilave imar mplanı çalışmalarımız devam etmektedir.

Kasabada sosyal yaşantı olarak tipik Anadolu insanı yaşantısı sürmektedir. Kasabada 1974 yılında yapılan okul binası ile İlköğretim Okulu mevcut olup kasabaya bağlı Cemil, Taşkınpaşa ve şahinefendi isimli üç köyden taşımalı sistemle öğrenci gelmektedir. Kasabada 1986 yılında hizmete açılmış, 7 personeli ile hizmet veren bir sağlık ocağımız vardır.

1959 yılında mülkiyeti belediyeye ait bir binada halk kütüphanemiz açılmıştır.

Kasabamızda 4 adet cami bulunmakta olup en eskisi 1601 yılında yapılan Merkez Camii’dir.

kasabamızda 30′ a yakın kilise ve şapel vardır.

Arazinin küçük ve engebeli oluşundan dolayı küçük çapta tarım ve hayvancılık yapılmaktadır. Kasabada halkın en büyük geçim kaynağı inşaat sektörü olup, duvar, sıva, fayans, mermer ve alçı ustaları ilimiz inşaat sektöründe çalışmaktadırlar.

Mustafapaşa tarihi doku özelliğine rağmen turizm sektörüne çok geç girmiş fakat son 10 yıl içinde otel, motel, pansiyon, Kamping ve ev pansiyonculuğu ile toplam 600 yatak kapasitesine ulaşmıştır.

Belediyemiz halk taşımacılığı otobüsleriyle ilçe merkezine taşımacılık yapmaktadır. Alt yapı olarak mahallelerin kanalizasyon ve atık su hatları kasabada mevcuttur, kasabanın eski ve yeni içme suyu şebeke hattı mevcut olup su sorunumuz yoktur. Kasabanın asayiş ve güvenliği açısından halkın birbirini tanıması ve yabancı nüfusun olmayışından dolayı sıkıntı yoktur. Mustafapaşa’nın alt yapısı tamamlanmış olup yerli ve yabancı turizm yatırımlarının kapadokya gibi güzide bir yerde turizm merkezi Mustafapaşa’ya yönlendirilmesi gerektiği kanaatindeyiz.

Nevşehir-Göreme yolu üzerinde, Nevşehir’e 7 km uzaklıktadır. Bölgenin en yüksek noktasında yer alan ve en eski yerleşimin ne zaman başladığı bilinmeyen Uçhisar, yerleşim biçimi açısından Ortahisar’a ve Ihlara Bölgesi’ndeki Selime Kalesi’ne benzemektedir.

Uçhisar Kalesi’nin zirvesi aynı zamanda bölgenin panoramik seyir noktasıdır. Kale içerisinde bulunan çok sayıdaki odalar birbirine merdivenler, tüneller ve koridorlarla bağlanmıştır. Odaların girişlerinde ise -tıpkı yer altı yerleşimlerinde olduğu gibi-giriş/çıkışı kontrol altına almaya yarayan sürgü taşları bulunmaktadır. Çok katlı bir özelliğe sahip olan Kale’nin bazı mekanları bugün yer yer göçtüğünden dolayı tüm mekanlara ulaşmak ne yazık ki mümkün olamamaktadır.

Ortahisar, Nevşehir-Ürgüp karayolu üzerinde, Ürgüp’e 6 kilometre uzaklıkta bulunan, Nevşehir’in bir kasabasıdır.

En belirgin yapısı Etiler zamanında oyulmuş, 1200 m rakımlı 86 m yükseklikteki Ortahisar Kalesi’dir. Kale hem stratejik hem de yerleşim amacıyla kullanılmıştır. Kalenin eteklerinde Kapadokya’nın karakteristik sivil mimari örnekleri bulunmaktadır. Ayrıca hemen hemen tüm vadilerin yamaçlarına oyulan kaya depolarında yörede yetişen patates ve elma, Akdeniz Bölgesi’nden getirilen portakal ve limon saklanmaktadır.

Ürgüp’ün 6 km batısında ve Nevşehir yolu yakınındadır. 1916 yılında kasaba olmuştur. Doğal güzellikleri ve tarihsel özellikleriyle ilgi çekici bir kasabadır. Kavak, İbrahim Paşa ve Ortahisar’ın içinde yeraldığı vadi Damsa çayı vadisine ulaşır. Bu vadinin Damsa çayı yakınları Üzengi deresi adını alır. Doğal özellikleri içme suyu, maden suları olan bir yerdir. Ortahisarın ortasında dev bir peri bacası olan bir kale vardır. Bu kaleye yabancılar şato da derler. İçi oyuktur. Oda ve salonlar vardır. Tepesine çıkmak zor ise de oradan görülen çevre güzelliği yorgunlukları gideridir. Ayrıca kasabanın çevresinde de pek çok kilise vardır. Talaş deresi bu bakımdan çok ilgi çeker. Orta hisarda evler kaleye doğru basmak basamak yükselir. Son yıllarda Nevşehir yoluna doğru düzlükte yeni doğal karakteristik yapıya uygun renkli kesme taşan evler yapmışlardır. Bölgedeki kayalar sit alanı olarak belirlenmiştir. Atik ve Cedit adlarında iki mahalleden oluşur. Doğal güzellikleri eski tarihsel yapıları ilginç narenciye ambarları göreme kaya kiliselerine yakın oluşu turislerin rağbet göstermelerini sağlar. Ortahisar vadilerinde son derece ilginç manastır ve kiliseler bulunmaktadır. Bunlar Sarıca Kilise, Cambazlı Kilise, Tavşanlı Kilise, Balkan Deresi Kiliseleri, Hallaç Dere Manastırı’dır.

Ortahisar halkı geçimini bağcılıktan sağlar. Ayrıca büyük baş hayvancılıkta yapılır. Ortahisar Kalesi hem stratejik hem de yerleşim amacıyla kullanılmıştır. Kalenin eteklerinde Kapadokya’nın karakteristik sivil mimari örnekleri bulunmaktadır. Ayrıca hemen hemen tüm vadilerin yamaçlarına oyulan soğuk hava depolarında yörede yetişen patates ve elma, Akdeniz Bölgesi’nden getirilen portakal ve limon saklanmaktadır.

Ayrıca 2004 yılında tüm Kapadokya’nın yaşantısının anlatıldığı Kapadokya’nın ilk ve Tek Etnografya Müzesi Ortahisar’da açılmıştır.

Kozaklı Nevşehir’in ilçesi. İlçe kaplıcalarıyla ünlüdür. Nevşehir’ in yaklaşık 100 km kuzeyinde yer alan Kozaklı sağlık turizmi açısından önemli bir yere sahiptir. Kozaklı kaplıcaları, Alman Kaplıcaları Birliği sınıflamasına göre sodyumlu, kalsiyumlu, klorlu olup Ave C grubu şifalı sular grubuna girmektedir. Kozaklı kaplıcalarından iltihabı olmayan romatizmal hastalıkların, kireçlenmelerin, cilt hastalıklarının, kronik iltihaplı kadın hastalıklarının, damar sertliklerinin, mantar hastalıklarının tedavisinde başarılı sonuçlar alındığı gözlenmiştir.

Kozaklı, Nevşehir’in kaplıcalarıyla ünlü bir ilçesidir. İlçede 1′i merkez 4′ü kasaba, Kanlıca, Kalecik kasabası, Karasenir, Karahasanlı ve 25′i köy olmak üzere 30 yerleşim birimi mevcuttur. İlçe Nevşehir’e 90 km, Kayseri’ye 94 km, Kırşehir’e 84 km, Yozgat’a ise 85 km dir. Kayseri ve Nevşehir’e otobüs seferleri vardır. Ankara-Kayseri karayolu üzerinde bulunan Topaklı’ya Belediye minibüslerinin belirli saatlerde seferleri bulunmaktadır. İlçe 1954 yılında birbirine yakın mesafede bulunan Hamamorta, Buruncuk, Bağlıca ve Kozaklı köylerinin birleşmesi ile kurulmuştur.İlçede halen türbesi bulunan Kozoğlu adlı zat’ın kayalarla sıcak suyun etrafını çevirerek hamam yaptığını, hamamın çevre köylerin ortasında bulunması sebebiyle hamamorta adını aldığını Türbe taşlarındaki yazılardan öğreniyoruz. Taşların üzerinde yapılan incelemede, Kozoğlu adlı şahsın Selçuklular devrinde yaşadığı ilçenin adının bu zattan geldiği rivayet edilmektedir. İlçemizin 2000 yılında yapılan genel nüfus sayımına göre merkez nüfusu 7.556 kasaba ve köylerin nüfusu 18.376 ve ilçenin toplam nüfusu 25.932 dir. Yaz aylarında kaplıcaların dolması ve yurt dışında yaşayanların ilçemize gelmesi nedeniyle nüfus artmaktadır.

Nevşehir’e 13 km. uzaklıkta ve Göreme Kasabası’nın 2 km. doğusunda yer alan bir kaya yerleşim yeridir.

Göreme’de M.S. 4. yüzyıldan 13.yüzyıla kadar yoğun bir şekilde manastır hayatı yaşanmıştır. Hemen her kaya bloğunun içinde kiliseler, şapeller, yemekhaneler ve oturma mekânları mevcuttur.

Bugünkü Göreme Açık Hava Müzesi bu eğitim sisteminin başlatıldığı yerdir. Soğanlı, Ihlara, Açıksaray aynı eğitim sisteminin daha sonraları görüldüğü yerlerdir.

Kiliseler, 2 tür teknikle boyanmıştır. Birincisi doğrudan doğruya kaya yüzeyi düzeltilerek üzerine yapılan boyama, ikincisi ise kaya üzerine yapılan secco (tempera) ve fresco tekniği ile yapılan boyamadır. Kilisede işlenen konular İncil’den ve Hz.İsa’nın hayatından alınmıştır.

Göreme Açık Hava Müzesi’nde Kızlar ve Erkekler Manastırı, Aziz Basil Kilisesi, Elmalı Kilise, Aziz Barbara Kilisesi, Yılanlı Kilise, Karanlık Kilise, Çarıklı Kilise ve Tokalı Kilise bulunmaktadır.

Nevsehir’in 18 km kuzeyinde olan Avanos’un antik dönemdeki adi Venessa’dir. Çok sayida çanak çömlek atölyesi bulunan ilçede seramik yapim gelenegi Hititlerden beri süregelmektedir. Kizilirmak’in getirdigi kirmizi toprak ve milden elde edilen seramik çamuru, Avanoslu seramik sanatçilarinin elinde sekil almaktadir.

KapadokyaÇömlekçilik:Avanos’ta da Hititler’den beri çarkla çanak-çömlek yapildigi bilinmektedir.Bu el sanati kavimden kavime,babadan ogula geçerek günümüze kadar gelmistir. Avanos’un daglarindan ve Kizilirmak’in eski yataklarindan yumusak ve yagli kil topraklar elenir ve iyice yogurularak çamur haline getirilir.Çark adi verilen ve ayakla döndürülen tezgah üzerindeki çamurun maharetle sekillendirilmesiyle istenilen çanak yapilmis olur.Islik denilen atölyelerde üretilen çanaklar önce güneste,daha sonra da gölgede kurutulduktan sonra,saman ve talasla yakilan firinlarda 800 dereceden baslayip 1200 derece sicaklik arasinda özenle pisirilir.

Yörede yemek kaplari,su testileri,kislik yiyecek saklamak için çömlekler ve küpler,su kükleri taninan çanak ürünleridir. Avanos,günümüzde ”Kapadokya’nin El Sanatlari ve Alis-veris Merkezi” olarak taninmaktadir.

Malzemeler

* 1 adet testi
* 3 kg kuşbaşı doğranmış et (orta yağlı koyun eti tercih edilir)
* 1 kg domates
* 300 g sarımsak
* 200 g sivri Biber
* 200 g tereyağı
* Tuz, karabiber

Hazırlanışı

1. Doğranmış domates, sivri biber, sarımsak, tuz ve karabiber kuşbaşı ete katılarak ezmeden iyice karıştırılır.
2. Karıştırılan malzeme içi iyice yıkanmış bir testinin içerisine doldurulur, en üste tereyağı konulur.
3. Testinin ağzı hamur ile kapatılır ve ortası hafif açılır.
4. Genellikle açık havada odun veya meşe kömürü yakılmış bir ateşte pişirilir.
5. İki saate yakın bir zamanda pişen yemeği ilk defa yapanlara meşe kömürüyle yapmaları tavsiye edilir.
6. Yemek piştikten sonra testi kırılarak yemek testinin içinden servis yapılır.

Gerçek ismi, Seyyid Muhammed bin İbrahim Ata olan , Hacı Bektaş-ı Veli Horasan’ın Nişabûr şehrinde 1281 senesinde doğdu.

İlk eğitimini Şeyh Lokman-ı Perende’den aldı. Lokman-ı Perende, Ahmed-i Yesevi’nin halifelerinden olup, zahir ve batın ilimlerinde derin bilgilere sahipti. Bektaş Veli Lokman-ı Perende’nin gözdesiydi. Ve rivayetlere göre kendinde olağanüstü haller gerçekleşiyordu.

Hacı Bektaş-ı Veli, eğitimini tamamladıktan sonra Anadolu’ya geldi. Halka doğru yolu göstermeye başlayan ve kıymetli talebeler yetiştiren Hacı Bektaş-ı Veli, kısa zamanda tanınarak büyük rağbet gördü. Bu sırada Anadolu’da dini, iktisadi, askeri ve sosyal teşekkül olan ve kendisinin de bağlı olduğu “Ahilik Teşkilatı” ile büyük hizmetler yapan Hacı Bektaş-ı Veli ve talebeleri, Osmanlı sultanları tarafından da sevildi ve hürmet gördü.

Bu sıralarda kuruluş devrinde olan Osmanlı Devleti’nin sağlam temeller üzerine oturmasında büyük hizmetleri oldu. Sultan Orhan zamanında teşkil edilen “Yeniçeri Ordusu”na dua ederek, askerlerin sırtlarını sıvazladı. Böylece Hacı Bektaş-ı Veli’yi kendilerine manevi pir olarak kabul eden Yeniçeri Ordusu, manevi hayatını ve disiplinini ona bağladı. Hacı Bektaş-ı Veli, asırlarca Yeniçeriliğin piri, üstadı ve manevi hamisi olarak bilindi. Bu bağlılık ve muhabbet, Yeniçerilerin sulh zamanındaki talimleri ve harplerdeki gayret ve kahramanlıklarında çok müsbet neticeler verdi. Bütün bunlar, halk ile Yeniçeriler arasındaki yakınlığı kuvvetlendirdi.

Yeniçeriler, dervişler gibi cihad azmiyle dolu ve görülmemiş derecede kahraman ve fedakar oluşlarında, bu hadiseler müsbet tesirler gösterdi. Yeniçerilerin; “Allah, Allah! İllallah! Baş uryan, sine püryan, kılıç al kan. Bu meydanda nice başlar kesilir. Kahrımız, kılıcımız düşmana ziyan! Kulluğumuz padişaha ayan! Üçler, yediler, kırklar! Gülbang-i Muhammedi, Nûr-i Nebi, Kerem-i Ali… Pirimiz, sultanımız Hacı Bektaş-ı Veli…” diyerek savaşa başlamaları, bunun manidar bir ifadesidir.

Hacı Bektaş-ı Veli’nin Makalat adlı Arapça bir eseri vardır. 1338 senesinde vefat eden Hacı Bektaş-ı Veli’nin derslerini ve sohbetlerini takip ederek onun tarikatına bağlananlara, tasavvuftaki usûle uyularak “Bektaşi” denildi.

Makalat’ın asıl nüshaları tetkik edildiğinde, onun; İslam dinine sıkı sıkıya ve sağlam bir şekilde bağlı, İslamiyete uymayan davranışlara şiddetle karşı çıkar.

Bu yeraltı şehri; Nevşehir’in 21 km. batısında bulunan Kaymaklı’da bulunuyor. Yumuşak tüf kayalara oyularak yapılmış.
Girişte; bilet alarak kapıdan giriyorsunuz ve yön levhaları izlenerek gezilebiliyor. Ancak; kalp-astım hastaları ve dar yer fobisi olanların girmelerini tavsiye etmiyorum. Çünkü: yer yer, bayağı dar tünellerden geçilmesi gerekiyor. Bazı bölümler, gerçekten sıkıntı verecek ölçüde dar. İnsanın aklına gelmiyor değil. Hani, bu yön levhalarından birini bulamadığınızda veya yön levhasının yanlış bir yönü göstermesinin mümkün olup olmadığını düşündüğünüzde, sanırım içinizi derhal bir sıkıntı ve korku kaplayacaktır. Fakat; böyle bir durum olduğunda, ilerlemeden bulunduğunuz yerde beklemek ve arkadan gelen kafile veya insanların yardımı ile, doğru istikameti bulmak elbette mümkün.

Evet, Şehrin; Hitit döneminde varolduğu ve hıristiyanlık döneminde ise genişletildiği ve özellikle müslüman arap akıncılarına karşı korunmak için revize edildiği tahmin edilmekte. Ayrıca; yiyecek depolamak içinde kullanılmış.

Toplam; 40 metre derinliğe iniliyor ve 8 kat var. Mükemmel ve akılalmaz havalandırma sistemi mevcut. Katlar ve bölmeler, havalandırma bacası etrafında yerleşmiş. Bir hol etrafında toplanmış odalarda, ortalama tavan yüksekliği 2 metre. Şapellerde ise; tavanlar daha yüksek ve mekan büyük.
Tüm katlar, günümüzde ziyaretçilere açık değil. Yanlızca, 20 metre derinlikte, 4 ncü kata kadar inilebiliyor. Çünkü, bütün bölümler, henüz tam olarak temizlenmemiş. Toplam alan, 2.5 kilometrekare.
Şehrin giriş katında; hayvanların bağlandıkları yerler var. Sonra da; yiyeceklerin depolandığı başka bir bölüme geçiliyor. Her bölüm, diğer bölümlere dar tüneller ile bağlı. Ve her giriş, değirmentaşı biçimindeki, hareketli kaya kapılar ile kapatılıyor. Bu şekilde, düşman saldırılarından korunulmuş.
İkinci katta, ortak mutfak var.
Üçüncü katta, en önemli mekanlar mevcut. Bu katta: erzak depoları yerleştirilmiş. Burada dikkati çekecek bir nesne, andezit taşı var. Son araştırmalara göre; bu taşın, bakır cevherini öğütmekte kullanıldığı anlaşılıyor. Ayrıca, bu taşın, dışarıdan buraya getirilmesi mümkün değil. Yeraltı şehrinin inşaası sırasında, tüf tabakasının altında kalıpta sonradan açığa çıktığı anlaşılıyor. Yaklaşık 10 cm. boyutundaki bakır cevheri, andezit taşı içinde hazırlanan kırma çukurlarına konuluyor ve kırma taşı ile kırılarak, ergimeye hazır hale getiriliyor.
Dördüncü katta, şırahaneler var.
Bol miktarda erzak depolarının ve küp yedeklerinin bulunması, bu yeraltı şehrinde yaşayan insanların, düzenli bir ekonomik yaşamlarının olduğunun ifadesi. Küçük bir alana yayılan erzak depolarının sayısı gözönüne alındığında, burada çok sayıda insanın yaşadığı düşünülüyor. Muhtemelen, 10 bin insanın yaşadığı veya yaşayabileceği tahmin edilmekte.